Jak dobrać zbiornik na deszczówkę do dachu i ogrodu

Spis treści

Pojemność zbiornika na deszczówkę dobierz do ilości wody spływającej z podłączonej części dachu oraz zużycia na podlewanie między opadami. Sama powierzchnia dachu nie wystarcza do wyboru pojemności. Duży dach może szybko napełniać zbiornik, ale o przydatności zapasu decyduje ogród: jego wielkość, rodzaj nasadzeń i sposób podlewania. Większy zbiornik pomaga wtedy, gdy jest czym go napełnić i gdy zgromadzona woda zostanie wykorzystana.

W 30 sekund

• Do obliczeń przyjmij powierzchnię rzutu poziomego tej części dachu, z której woda rzeczywiście trafi do zbiornika.
• Oszacuj dopływ z opadu i uwzględnij straty na pokryciu, filtracji oraz odprowadzeniu części wody poza zbiornik.
• Zapas na okres bez deszczu oblicz z planowanego zużycia w ogrodzie i liczby dni, przez które chcesz podlewać.
• Porównuj pojemność użytkową zbiorników. Cała objętość podana w nazwie produktu nie musi być dostępna do pobrania.
• Sprawdź przebieg opadów w sezonie podlewania. Roczna suma deszczu nie pokazuje, czy woda będzie dostępna podczas letniej suszy.

Ile wody z dachu może trafić do zbiornika

Dopływ do zbiornika zależy od powierzchni podłączonego dachu, wysokości opadu i strat w instalacji. Do wstępnego oszacowania można wykorzystać prostą zależność: 1 mm deszczu na 1 m² powierzchni odpowiada 1 litrowi wody przed uwzględnieniem strat.

Objętość możliwą do zebrania oblicza się więc następująco:

dopływ [l] = opad [mm] × powierzchnia rzutu dachu [m²] × współczynnik uzysku

Współczynnik uzysku opisuje, jaka część wody dociera do zbiornika po uwzględnieniu strat. Jego wartość powinna wynikać z przyjętej metody obliczeń oraz informacji o pokryciu i elementach systemu. Nie należy zakładać, że cała woda, która spadnie na dach, zostanie zmagazynowana.

Liczy się dach podłączony do instalacji

Powierzchnię zbierającą wodę określ na podstawie rzutu poziomego dachu, czyli jego widoku z góry. Dla prostego dachu dwuspadowego będzie to powierzchnia odpowiadająca jego obrysowi, z uwzględnieniem okapów. Powierzchnia samych połaci jest większa ze względu na ich nachylenie i nie powinna automatycznie zastępować powierzchni rzutu.

Następnie sprawdź przebieg rynien i rur spustowych. Jeśli zbiornik odbiera wodę tylko z jednej strony budynku, do bilansu wejdzie wyłącznie obsługiwana część dachu. To częsta różnica między potencjałem całego domu a rzeczywistym dopływem do konkretnego zbiornika.

Przykład obliczenia dopływu

Załóżmy hipotetycznie, że do zbiornika podłączono dach o rzucie 100 m², a rozpatrywany opad wynosi 20 mm. Przy przyjętym wyłącznie na potrzeby przykładu współczynniku uzysku 0,8 dopływ wyniesie:

20 × 100 × 0,8 = 1600 litrów

To wynik dla jednego założonego opadu, a nie prognoza dla danej miejscowości. W rzeczywistej instalacji znaczenie mają również natężenie deszczu, stan filtrów i przepustowość doprowadzenia. Jeżeli przed opadem w zbiorniku pozostaje tylko 600 litrów wolnego miejsca, nie pomieści on całego obliczonego dopływu. Nadmiar musi mieć zapewnioną drogę odpływu.

Jak obliczyć zapas potrzebny do podlewania

Potrzebną rezerwę wyznacza ilość wody zużywana w okresie bez opadów. Zacznij od powierzchni, którą rzeczywiście zamierzasz podlewać deszczówką. Powierzchnia całej działki zwykle nie jest tu użyteczną miarą: dom, podjazd i niepodlewane fragmenty ogrodu nie pobierają wody ze zbiornika.

Przed obliczeniem zapasu ustal:

• które rabaty, grządki, drzewa lub fragmenty trawnika będą podlewane;
• ile wody zużywasz podczas jednego podlewania;
• jak często podlewasz w suchym okresie;
• przez ile dni zapas ma wystarczyć;
• czy po jego wyczerpaniu ograniczysz podlewanie, czy skorzystasz z innego źródła.

Najbardziej użyteczny jest pomiar zużycia w swoim ogrodzie. Można oprzeć go na odczycie wodomierza przed podlewaniem i po nim albo na zmierzonej wydajności węża oraz czasie pracy. Przy automatycznym nawadnianiu trzeba uwzględnić zużycie poszczególnych sekcji i ich harmonogram.

Zapotrzebowanie roślin zmienia się wraz z pogodą, fazą wzrostu, rodzajem gleby i sposobem podlewania. Dlatego jedna dawka przypisana do każdego metra ogrodu może prowadzić do znacznego błędu. Osobno warto potraktować choćby warzywnik i sporadycznie podlewane krzewy.

Przykład obliczenia rezerwy

Przyjmijmy hipotetyczny ogród, w którym na wybrane grządki i rabaty zużywa się 300 litrów podczas jednego podlewania. Jeśli właściciel planuje cztery takie podlewania w rozpatrywanym okresie bez deszczu, potrzebny zapas wynosi:

300 × 4 = 1200 litrów wody dostępnej do pobrania

To założenie użytkowe, a nie zalecana dawka dla wszystkich ogrodów. Pokazuje jednak, jak przejść od sposobu podlewania do pojemności: najpierw określa się zużycie, potem szuka zbiornika, który zapewni odpowiednią rezerwę.

Jeżeli deszczówka ma służyć także do innych prac, ich zużycie trzeba doliczyć. Nie warto natomiast powiększać zbiornika o przypadkowy „zapas bezpieczeństwa” bez ustalenia, do czego ta dodatkowa woda będzie potrzebna.

Jak połączyć dopływ z zapotrzebowaniem

Dobór zbiornika na deszczówkę wymaga sprawdzenia obu stron bilansu jednocześnie. Zapas wyliczony z potrzeb ogrodu ma sens wtedy, gdy dach i lokalne opady pozwalają go odnawiać. Z kolei duży możliwy dopływ nie oznacza, że trzeba magazynować całą wodę z każdego deszczu.

Dla hipotetycznych przykładów opisanych wyżej pojedynczy opad daje 1600 litrów dopływu, a planowane podlewanie wymaga 1200 litrów rezerwy. Taki układ uzasadnia rozważenie pojemności użytkowej mieszczącej potrzebny zapas. Nie rozstrzyga jednak jeszcze wyboru modelu: trzeba wiedzieć, jak często występują opady zdolne go odtworzyć i ile wody pozostaje w zbiorniku przed kolejnym deszczem.

Poniższe sytuacje pokazują, co może ograniczać korzyść z większej pojemności.

Co ogranicza dobór pojemności zbiornika na deszczówkę

Sytuacja na posesji	Co ogranicza wykorzystanie deszczówki	Znaczenie dla doboru
Duży podłączony dach, niewielkie zużycie	Wolne opróżnianie zbiornika	Większa pojemność może przez długi czas pozostawać zajęta
Mały podłączony dach, duże zużycie	Ilość dopływającej wody	Większy zbiornik sam nie zwiększy uzysku
Duży dopływ, regularne podlewanie	Pojemność między kolejnymi poborami	Większy zbiornik może ograniczyć utratę wody przez przelew
Długie przerwy między opadami	Zapas zgromadzony przed suszą	Trzeba sprawdzić, czy zbiornik zdąży się wcześniej napełnić

Dlaczego roczna suma opadów nie wystarcza

Roczna suma opadów pomaga oszacować potencjalny uzysk, ale nie pokazuje kolejności deszczu i poboru wody. Część opadów przypada poza sezonem podlewania, a intensywna ulewa może napełnić zbiornik i skierować resztę wody do przelewu. Po niej może nastąpić długa przerwa bez deszczu.

Do dokładniejszego doboru przydają się lokalne dane opadowe IMGW, najlepiej pozwalające prześledzić kolejne dni sezonu i porównać kilka lat. Dane miesięczne są pomocne przy ogólnym rozeznaniu, lecz mogą ukrywać dłuższe okresy suche.

Praktyczny bilans można prowadzić w arkuszu. Przy założeniu, że najpierw pada deszcz, a potem następuje podlewanie, dla kolejnych dni sezonu:

1. Zapisz stan wody z poprzedniego dnia i dodaj obliczony dopływ.
2. Jeśli suma przekracza przyjętą pojemność użytkową zbiornika, zapisz nadwyżkę jako przelew. Do dalszego obliczenia pozostaw najwyżej tyle wody, ile mieści ta pojemność.
3. Porównaj planowane zużycie z zapasem pozostałym po przelewie. Jeśli zapas wystarcza, odejmij zużycie. Jeśli jest mniejszy od zapotrzebowania, zapisz różnicę jako niedobór, a stan zbiornika jako zero.
4. Przenieś pozostały stan wody na kolejny dzień. Musi mieścić się między zerem a przyjętą pojemnością użytkową.

Przykładowo przy pojemności użytkowej 1000 litrów, początkowym stanie 900 litrów i dopływie 500 litrów przez przelew odpłynie 400 litrów. Po późniejszym poborze 400 litrów w zbiorniku pozostanie 600 litrów.

Taki bilans dobowy jest uproszczeniem: jeśli podlewanie poprzedza deszcz lub pobory i opady przeplatają się w ciągu dnia, trzeba rozliczyć je w rzeczywistej kolejności, po każdym dopływie sprawdzając przelew, a przy każdym poborze dostępny zapas i niedobór. Porównanie kilku pojemności przy tych samych założeniach pokaże, czy kolejny większy wariant ogranicza liczbę dni bez wody do podlewania.

Którą pojemność sprawdzać w dokumentacji zbiornika

Przy porównywaniu modeli najważniejsza jest potwierdzona w dokumentacji ilość wody, którą instalacja pozwala wykorzystać. Producent może podawać osobno pojemność maksymalną i użytkową. Takie rozróżnienie występuje na przykład w instrukcji zbiorników AGI Westeel, w której pojemność użytkowa uwzględnia margines związany z położeniem wlotu i wylotu. Jest to przykład dotyczący tej serii zbiorników; znaczenie pojemności nominalnej i użytkowej trzeba sprawdzić dla wybranego modelu.

Dla obliczonej wcześniej, hipotetycznej rezerwy 1200 litrów szukaj więc potwierdzenia, że tyle wody będzie dostępne do pobrania w planowanej konfiguracji. Sprawdź w dokumentacji położenie króćca poboru i przelewu oraz wymagany minimalny poziom wody dla pompy, jeśli jest stosowana. Nie zakładaj, że cała objętość podana w nazwie produktu będzie dostępna do podlewania.

W dokumentacji konkretnego systemu sprawdź również warunki pracy pompy i sposób poboru wody. Zbiornik może mieścić wystarczający zapas, ale podlewanie będzie niewygodne, jeśli urządzenie nie zapewni przepływu i ciśnienia potrzebnego do planowanego nawadniania.

Kiedy warunki montażu ograniczają wybór

Wyliczona pojemność musi być możliwa do bezpiecznego zastosowania na posesji. Przy zbiorniku naziemnym znaczenie mają dostępne miejsce, nośne i równe podłoże oraz zasady zabezpieczenia instalacji przed mrozem określone przez producenta. Przy zbiorniku podziemnym dochodzą warunki gruntowe, poziom wód gruntowych, głębokość posadowienia i obciążenia nad zbiornikiem.

Modelu przeznaczonego do ogrodu nie można automatycznie uznać za odpowiedni do montażu pod podjazdem. Wysoki poziom wód gruntowych lub trudne warunki gruntowe wymagają doboru rozwiązania i sposobu montażu przez specjalistę, zgodnie z dokumentacją zbiornika.

Już na etapie planowania trzeba też wskazać miejsce odprowadzenia nadmiaru wody. Większy zbiornik nie zastępuje prawidłowo zaprojektowanego przelewu. Możliwość rozsączania lub innego zagospodarowania odpływu zależy od warunków działki i wymagań dotyczących danej instalacji.

Dla właściciela domu praktycznym celem jest więc pojemność, która mieści użyteczny zapas na przyjęty okres podlewania, regularnie odzyskuje wolne miejsce i może być odnawiana przez opady z podłączonego dachu. Taki bilans daje znacznie lepszą podstawę wyboru niż przelicznik oparty wyłącznie na metrażu budynku.

O autorze

Paweł Malinowski

Paweł Malinowski — redaktor happyhouse.edu.pl. Opracowuje artykuły o wnętrzach, aranżacji i wyposażeniu. Porządkuje informacje o wymiarach, materiałach oraz funkcjonalności, pomagając planować przestrzeń według potrzeb domowników.

Wszystkie artykuły autora →